Poniedziałek Wielkanocny

Poniedziałek Wielkanocny, w polskiej tradycji znany jako lany poniedziałek lub śmigus-dyngus, to drugi dzień Świąt Zmartwychwstania Pańskiego. Jest to dzień ustawowo wolny od pracy, łączący chrześcijańskie świętowanie z dawnymi obrzędami powitania wiosny.

Zwyczaje towarzyszące temu dniowi wywodzą się ze słowiańskich rytuałów związanych z nadejściem wiosny i odrodzeniem przyrody. Pierwotnie śmigus i dyngus stanowiły dwa odrębne obyczaje: śmigus polegał na symbolicznym smaganiu wierzbowymi witkami oraz polewaniu wodą dla oczyszczenia i zapewnienia pomyślności, natomiast dyngus (z niem. dingnis – wykup) dawał możliwość wręczenia podarku, najczęściej pisanek, w zamian za odstąpienie od oblewania.

Kościół katolicki początkowo zwalczał te praktyki ze względu na ich pogański rodowód – przykładowo w 1410 roku biskup poznański Andrzej Łaskarz zabronił ich kultywowania pod karą grzechu śmiertelnego. Z czasem tradycja okazała się na tyle silna, że zrosła się z obchodami wielkanocnymi, a polewanie wodą zaczęto interpretować jako symbol nawiązujący do ch chrztu i oczyszczenia z grzechu.

Współcześnie Poniedziałek Wielkanocny kojarzy się przede wszystkim z wzajemnym polewaniem się wodą, które straciło już swój dawny, matrymonialny charakter, kiedy to celem psot stawały się głównie panny na wydaniu. Dzień ten sprzyja rodzinnym spacerom i odpoczynkowi. W niektórych regionach Polski zachowały się unikalne tradycje, takie jak krakowski odpust Emaus przy klasztorze Norbertanek, widowisko Siudy Baby na Ziemi Krakowskiej czy obrzęd dziadów śmigustnych w Wilkowisku.